{"id":346,"date":"2018-05-03T11:41:43","date_gmt":"2018-05-03T08:41:43","guid":{"rendered":"http:\/\/gidatopluluklari.org\/?p=346"},"modified":"2020-09-15T23:50:57","modified_gmt":"2020-09-15T20:50:57","slug":"gidanin-guvenliginden-biz-sorumluyuz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/?p=346","title":{"rendered":"GIDANIN G\u00dcVENL\u0130\u011e\u0130NDEN B\u0130Z SORUMLUYUZ!"},"content":{"rendered":"

Yaz\u0131: Oya Ayman <\/strong><\/p>\n

G\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yeterli miktarda besleyici g\u0131dan\u0131n, herkes i\u00e7in ve her yerde, fiziksel ve ekonomik olarak eri\u015filebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak gerekiyor. G\u0131da \u00fcretimine dair bilgiler bize, ekosisteme ve sa\u011fl\u0131\u011fa dair maliyetleri de hesaba katarak, g\u0131dan\u0131n ger\u00e7ek maliyetleri hakk\u0131nda daha fazla \u015fey \u00f6\u011frenmemiz gerekti\u011fini hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n

Bu maliyetlerin fark\u0131nda olan ki\u015fi, kurulu\u015f ve topluluklar g\u0131da \u00fcretimi, da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve t\u00fcketiminde ekolojik, adil, yerel ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 sistemler olu\u015fturarak, s\u00f6z konusu \u00e7evresel ve sosyal maliyetleri azaltabilecek \u00f6rnekler olu\u015fturuyor.<\/p>\n

Asit ya\u011fmurlar\u0131ndan, zirai ila\u00e7lardan, kurakl\u0131ktan, selden, hastal\u0131klardan, zamans\u0131z esen r\u00fczg\u00e2rdan, a\u011f\u0131r metallerden, kirlenmi\u015f toprak ve sudan, molek\u00fcllerini ay\u0131r\u0131p yeniden birle\u015ftiren makinalardan, bir s\u00fcr\u00fc katk\u0131 maddesi aras\u0131ndan s\u0131yr\u0131l\u0131p kilometrelerce uzaklardan ta\u015f\u0131narak sofralar\u0131m\u0131za gelen yiyecekler, ger\u00e7ekten \u201cg\u0131da\u201d m\u0131d\u0131r? G\u0131dan\u0131n \u00f6n\u00fcndeki \u201cger\u00e7ek\u201d tan\u0131m\u0131na neden ihtiya\u00e7 duyuyoruz? Baz\u0131 g\u0131dalar ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mi? O zaman g\u0131da nedir? G\u0131da, TDK s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde, \u201cBesin; yenilebilir, beslenmeye elveri\u015fli her t\u00fcr madde; ya\u015famak, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in gerekli \u015fey\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Bu tan\u0131ma g\u00f6re, yiyebildi\u011fimiz her \u015feyin g\u0131da oldu\u011funu iddia etmek pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu tan\u0131m; zirai ila\u00e7larla, a\u011f\u0131r metal i\u00e7eren sulama sular\u0131yla yeti\u015ftirilmi\u015f bir bitkinin veya hormonlarla b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f bir tavu\u011fun ne kadar besleyici olabilece\u011fini, fabrikalarda y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara maruz b\u0131rak\u0131larak homojenize edilmi\u015f bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmemiz i\u00e7in gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamam\u0131z\u0131 gerektiriyor. Bitkisel ya da hayvansal bir \u00fcr\u00fcn, b\u00fct\u00fcn bu maceralardan yara almadan, sakatlanmadan hatta \u00f6lmeden sofram\u0131za geldi\u011finde ger\u00e7ek anlam\u0131yla \u201cg\u0131da\u201d oluyor.<\/p>\n

\"\"<\/a>Art\u0131k pek \u00e7o\u011fumuz g\u0131dam\u0131z\u0131 yeti\u015ftiremedi\u011fimize g\u00f6re, tarladan ya da meradan sofraya kadar ge\u00e7en uzun mesafede g\u0131dan\u0131n g\u00fcvenli\u011fi nas\u0131l sa\u011flanacak? G\u0131dan\u0131n kirlenmeden, bozulmadan, besleyici de\u011ferini kaybetmeden bize ula\u015fmas\u0131 nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olabilir?<\/p>\n

Bu ve bunun gibi sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131 g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin alan\u0131na giriyor. G\u0131da g\u00fcvenli\u011fi, ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda \u00fcretildi\u011finde veya t\u00fcketildi\u011finde g\u0131dan\u0131n t\u00fcketiciye zarar vermeyece\u011fi durumu\/s\u00fcreci ifade ediyor. Beslenmeye elveri\u015fli bitkilerin ya da hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin bozulmadan sofraya geli\u015fi g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanm\u0131\u015f oluyor. Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda tezg\u00e2hlarda bize sunulan \u00fcr\u00fcnlerin ne kadar\u0131n\u0131n g\u0131da olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek, tarladan sofraya b\u00fct\u00fcn \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin izlenmesiyle m\u00fcmk\u00fcn. \u00c7ift\u00e7iden arac\u0131ya, g\u0131da i\u015fleyen fabrikan\u0131n y\u00f6netici ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan g\u0131da ambalaj\u0131 \u00fcreticisine ve son al\u0131c\u0131ya kadar, bu s\u00fcre\u00e7te yer alan her ki\u015fi ve kurum g\u0131dan\u0131n g\u00fcvenli\u011finden sorumlu. G\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in, g\u0131dalarda olabilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik her t\u00fcrl\u00fc zarar\u0131n bertaraf edilmesi gerekiyor. Ancak, g\u0131dan\u0131n kilometrelerce mesafe kat ederek taba\u011f\u0131m\u0131za ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 yeterli de\u011fil. G\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra istikrarl\u0131 eri\u015fiminin de garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. K\u00fcresel G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Endeksi\u2019ne g\u00f6re, g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in d\u00f6rt unsurun yerine gelmesi gerek: Bulunabilirlik, eri\u015febilirlik, kalite\/g\u00fcvenilirlik ve istikrar. Endeks\u2019e g\u00f6re, g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini en iyi sa\u011flayan \u00fclke ABD. Onu \u0130rlanda ve Singapur izliyor. T\u00fcrkiye ise 113 \u00fclke aras\u0131nda 45\u2019nci s\u0131rada yer al\u0131yor.<\/p>\n

9 ki\u015fiden biri a\u00e7l\u0131k \u00e7ekiyor, 3 ki\u015fiden biri sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenemiyor<\/strong><\/p>\n

Yeterli ve g\u00fcvenli g\u0131daya eri\u015fim en temel insan haklar\u0131ndan biri. Ancak Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc FAO\u2019nun verileri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k 800 milyon insan\u0131n a\u00e7 oldu\u011funu, yani g\u0131daya eri\u015femedi\u011fini ortaya koyuyor. D\u00fcnyada her 9 ki\u015fiden biri a\u00e7l\u0131k \u00e7ekerken, yetersiz beslenen her 5 ki\u015fiden biri iyi y\u00f6netilemeyen, \u00f6l\u00fcm ve hastal\u0131klara her an a\u00e7\u0131k, kriz ortamlar\u0131nda ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Ancak s\u00f6z konusu ara\u015ft\u0131rma sadece g\u0131daya eri\u015fim de\u011fil, \u201cg\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanm\u0131\u015f g\u0131daya eri\u015fim\u201d dikkate al\u0131narak yap\u0131lsayd\u0131 yetersiz beslenenlerin say\u0131s\u0131 \u00e7ok daha artard\u0131. 2016 K\u00fcresel Beslenme Raporu\u2019na g\u00f6re, d\u00fcnyada her \u00fc\u00e7 ki\u015fiden biri yeterli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenemiyor. Yani yedikleri beslenmeye elveri\u015fli de\u011fil.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin ABD, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u0131daya eri\u015fimin en y\u00fcksek d\u00fczeyde oldu\u011fu \u00fclkeler aras\u0131nda yer al\u0131yor ama yetersiz beslenmeyi tetikleyen obezite \u00fclkenin en \u00f6nemli sorunlar\u0131 aras\u0131nda… Bunun en \u00f6nemli nedenlerinden biri, katk\u0131 maddeleri ile \u015feker, ya\u011f ve karbonhidrat y\u00fckl\u00fc i\u015flenmi\u015f \u00fcr\u00fcnler. Raflardaki \u00fcr\u00fcnlerin tam anlam\u0131yla \u201cg\u0131da\u201d olup olmad\u0131\u011f\u0131 nedense pek sorgulanm\u0131yor. K\u00fcresel Beslenme Raporu da ayn\u0131 soruna dikkat \u00e7ekiyor: \u201cY\u00fcz milyonlarca ki\u015fi yetersiz beslendikleri i\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 kilolu; kanlar\u0131nda da \u00e7ok fazla \u015feker, tuz ve kolestrol var.\u201d S\u00f6z konusu yetersiz beslenme sorunlar\u0131 ise tamamen g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanamamas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n

G\u0131da g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik tehditler<\/strong><\/p>\n

Yeditepe \u00dcniversitesi G\u0131da M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. Artemis Karaali\u2019nin \u201cG\u0131da Sekt\u00f6r\u00fcnde S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik\u201d konulu ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re g\u0131dan\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini engelleyen unsurlar, ayn\u0131 zamanda g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini de tehdit ediyor:<\/p>\n

\u201cTar\u0131mda a\u015f\u0131r\u0131 kimyasal kullan\u0131l\u0131yor, do\u011fa sadece insan ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, uzun s\u00fcre dayanmas\u0131 i\u00e7in g\u0131da katk\u0131 maddeleri kullan\u0131l\u0131yor, yiyecek ambalajlar\u0131 \u00e7\u00f6pe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor, k\u0131talarararas\u0131 g\u0131da ula\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in petrol harcan\u0131yor, g\u0131dalar yolda telef oluyor, arac\u0131lar ve uzakl\u0131klar nedeniyle \u00fcr\u00fcn maliyetinin kat be kat \u00fczerinde sat\u0131lan \u00fcr\u00fcnler t\u00fcketicinin ekonomik g\u00fcc\u00fc yeterse al\u0131n\u0131yor, sa\u011fl\u0131ks\u0131z g\u0131dalar uzun s\u00fcre bekletme ve hatal\u0131 pi\u015firme y\u00f6ntemleri nedeniyle israf edilerek t\u00fcketiliyor.\u201d<\/p>\n

Bu sorunlara ayr\u0131ca arac\u0131lar nedeniyle t\u00fcketicinin \u00f6dedi\u011fi paran\u0131n \u00e7ift\u00e7iye gelir olarak yans\u0131m\u0131yor olu\u015fu, GDO\u2019lar, g\u0131da ula\u015f\u0131m\u0131 kaynakl\u0131 sera gaz\u0131 sal\u0131m\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi kaynakl\u0131 kurakl\u0131k ve sellerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131 da eklersek g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi \u00fczerindeki tehditler tablosunun ne denli kalabal\u0131k oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar. D\u00fcnya genelinde y\u0131lda 3,5 milyon tondan fazla pestisit kullan\u0131l\u0131yor. \u00d6yle ki, masum ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilinen elmaya bile, sofram\u0131za gelene kadar 11 kez zehir at\u0131l\u0131yor. Bu kimyasallar artt\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 sa\u011fl\u0131k ve \u00e7evre riskleri de art\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan \u201cson derece tehlikeli\u201d, \u201cy\u00fcksek seviyede tehlikeli\u201d ve \u201cmuhtemel kanserojen\u201d olarak belirlenen 9 etken madde T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131nda hala kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Hacettepe \u00dcniversitesi G\u0131da M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri Prof. Dr. \u00dcmran Uygun ile Prof. Dr. Hamit K\u00f6ksel, \u201cG\u0131da G\u00fcvenli\u011fini Tehdit Eden Kimyasallar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada, bu kimyasallardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ral\u0131yorlar: Bitki koruma \u00fcr\u00fcnlerinin kal\u0131nt\u0131lar\u0131, do\u011fal toksik maddeler (mikotoksinler, bitki toksinleri vb.), i\u015fleme s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan toksinler (akrilamid, heterosiklik aromatik aminler, furanlar vb.), g\u0131da alerjenleri, a\u011f\u0131r metaller (kur\u015fun, arsenik, c\u0131va, kadmiyum vb.), end\u00fcstriyel kimyasallar (dioksinler, benzen, perklorat vb.), ambalaj materyallerinden ge\u00e7en maddeler ve hile ama\u00e7l\u0131 kat\u0131lan maddeler (melamin vb.).<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu kimyasal bombard\u0131man\u0131nda g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak olduk\u00e7a zor… \u00d6rne\u011fin tar\u0131mda kullan\u0131lan pestisitler ile suni g\u00fcbreler, topra\u011f\u0131n fakirle\u015fmesine ve su varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kirlenmesine yol a\u00e7abildi\u011fi gibi, soludu\u011fumuz havay\u0131 da kirletiyor; dolay\u0131s\u0131yla sadece g\u0131dalardan de\u011fil, havadan da zehirlenme riski yarat\u0131yor. Ege \u00dcniversitesi Ziraat Fak\u00fcltesi emekli \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. Nafiz Delen, y\u00fcksek buharla\u015fabilme yetene\u011fine sahip pestisitlerin, uyguland\u0131ktan sonra y\u00fczde 80-90 oran\u0131nda buharla\u015farak havaya kar\u0131\u015fabildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor ve ekliyor: \u201cBu durum, soludu\u011fumuz havan\u0131n yo\u011fun bi\u00e7imde kirlenmesine yol a\u00e7abildi\u011fi gibi, hastal\u0131klarla, zararl\u0131larla ya da yabanc\u0131 otlarla kimyasal sava\u015f\u0131mda etki d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne neden olabilir. \u00d6rne\u011fin, herbisit karakterdeki trifluralin, topra\u011f\u0131n 7,5 cm derinli\u011fine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olsa bile, 90 g\u00fcn s\u00fcreyle, uygulanan miktar\u0131n\u00a0 y\u00fczde 3,4\u2019l\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc havaya kar\u0131\u015fmaya devam eder. Havaya kar\u0131\u015fan pestisitler ya\u011fmurla yery\u00fcz\u00fcne d\u00f6nerek topra\u011f\u0131, suyu hatta tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerini kirletebilir.\u201d<\/em> Delen, havan\u0131n pestisitler de dahil olmak \u00fczere, kimyasal maddelerle kirlenmesinin insanlarda, \u00f6zellikle de \u00e7ocuklarda solunum, kalp-damar, kan, sinir, \u00fcreme ve imm\u00fcnolojik hastal\u0131klar ve endokrin sistemi bozukluklar\u0131, hatta akci\u011fer kanserleri gibi sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Uyguland\u0131\u011f\u0131nda sadece %2\u2019si hedef organizmaya giden , geri kalan %98\u2019i ise havaya, suya ve topra\u011fa kar\u0131\u015fan pestisitler, ayn\u0131 zamanda bitkilerin tozla\u015fabilmesi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz ar\u0131, b\u00f6cek ve ku\u015flar\u0131n azalmas\u0131na da neden oluyor ve g\u0131dan\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini tehdit ediyor.<\/p>\n

Do\u011fadan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a katk\u0131 maddeleri art\u0131yor<\/strong><\/p>\n

G\u0131da g\u00fcvenli\u011fi konusunda en \u00f6nemli sorunlardan biri de g\u0131dalar\u0131n i\u015flenmesi s\u0131ras\u0131nda uygulanan y\u00f6ntemler ve katk\u0131 maddeleri.<\/p>\n

Katk\u0131 maddeleri hayat\u0131m\u0131za o kadar h\u0131zl\u0131 girdi ki, bunlar\u0131n ger\u00e7ek mi yoksa suni mi oldu\u011funu sorgulama ihtiyac\u0131 bile duymad\u0131k. Eskiden ne s\u00fctteki antibiyotik sorgulan\u0131rd\u0131, ne de tavuktaki hormon. Sebzeler, meyvelerde kal\u0131nt\u0131 diye bir \u015fey yoktu. Kimse yedi\u011fi \u00f6\u011f\u00fcnlerin besleyici de\u011ferini sorgulamazd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar ger\u00e7ekten g\u0131dayd\u0131.<\/p>\n

G\u0131dadan ve onu yeti\u015ftiren \u00e7ift\u00e7iden, \u00fcreticiden o kadar uzakla\u015ft\u0131k ki, taba\u011f\u0131m\u0131za gelene kadar ge\u00e7en s\u00fcrede bozulmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in m\u00fchendislerin laboratuvarlarda \u00fcretti\u011fi katk\u0131 maddelerine ihtiya\u00e7 duyuyoruz. Tur\u015fu kurmadan kurutmaya, tarhanadan konserveye kadar geleneksel saklama ve koruma y\u00f6ntemlerini ise \u00e7o\u011fumuz ya bilmiyoruz ya da koca bir end\u00fcstriye teslim etmi\u015f durumday\u0131z.<\/p>\n

G\u0131da ad\u0131 alt\u0131nda raflar\u0131 kaplayan \u00fcr\u00fcnlerin i\u00e7inde raf \u00f6mr\u00fc uzas\u0131n, k\u0131vam\u0131 yerinde olsun ya da g\u00fczel g\u00f6r\u00fcns\u00fcn diye, tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok kimyasal ve katk\u0131 maddesi var: Tatland\u0131r\u0131c\u0131lar, lezzet art\u0131c\u0131lar, k\u0131vam art\u0131r\u0131c\u0131lar, renklendiriciler, koruyucular, asit oran\u0131 d\u00fczenleyenler, topaklanmay\u0131 \u00f6nleyenler ve daha pek \u00e7ok laboratuvar \u00fcr\u00fcn\u00fc… \u00d6rne\u011fin, i\u015flenmi\u015f veya y\u00fcksek glisemik indeksli g\u0131dalarda bulunan ni\u015fastal\u0131 karbonhidratlar, y\u00fcksek \u015feker i\u00e7erikleri nedeniyle a\u015f\u0131r\u0131 ins\u00fclin salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 uyar\u0131yor ve bu da hipoglisemi dedi\u011fimiz kan \u015fekeri d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne neden oluyor. Blue 1, Red 40, Yellow 6 g\u0131da boyalar\u0131n\u0131n baz\u0131 bireylerde alerjiye neden oldu\u011fu bildiriliyor. Sosis, salam, sucuk \u00fcr\u00fcnlerinde kullan\u0131lan sodyum nitrit ile tavuk \u00e7orba bazlar\u0131nda ve sak\u0131zlarda bulunan propil galat\u0131n ise kanserle ili\u015fkisi oldu\u011fu belirtiliyor. Journal of Toxicology\u2019de yay\u0131mlanan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, taranan 1500 g\u0131da katk\u0131 maddesinden 31\u2019i potansiyel olarak \u00f6strojeni taklit ediyor. Bu zeno\u00f6strojenler, sperm say\u0131s\u0131n\u0131 azalt\u0131yor, kad\u0131nlarda meme kanseri riskini art\u0131r\u0131yor ve hormon d\u00fczensizliklerine neden olarak g\u00f6steriliyor.<\/p>\n

G\u0131dadan geriye kalan…<\/strong><\/p>\n

G\u0131da i\u015flemede kullan\u0131lan y\u00f6ntemler son derece karma\u015f\u0131k; past\u00f6rizasyon, sterilizasyon, homojenizasyon, dondurma, UHT vb… Bu y\u00f6ntemlerden sonra geride kalan \u015fey ger\u00e7ek anlam\u0131yla g\u0131da m\u0131, sorgulamak gerekiyor.<\/p>\n

National Geographic T\u00fcrkiye\u2019nin 2012 y\u0131l\u0131nda bilim insanlar\u0131n\u0131n katk\u0131s\u0131yla yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Ger\u00e7ek G\u0131da rehberine g\u00f6re, rafinasyon gibi baz\u0131 i\u015fleme y\u00f6ntemleri g\u0131dalar\u0131n besin de\u011ferini azalt\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, \u00f6\u011f\u00fctme ve kabuk soyma, lif oran\u0131n\u0131 azalt\u0131yor, y\u00fcksek ve uzun s\u00fcreli \u0131s\u0131l i\u015flemler ise protein kalitesini etkiliyor. Kepe\u011finden ve \u00f6z\u00fcnden ayr\u0131lm\u0131\u015f tah\u0131llar da besleyici de\u011ferinden kaybediyor. Ara\u015ft\u0131rmalar zeytinya\u011f\u0131 rafinasyonundan sonra zeytinya\u011f\u0131n\u0131n demir ve fosfor, E vitamini ve di\u011fer ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcnen vitamin oranlar\u0131nda azalma oldu\u011funu, dolay\u0131s\u0131yla besin de\u011ferlerinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n

De\u011fi\u015ftirilen genler, iklimler ve tohumlar<\/strong><\/p>\n

Verimlilik ve daha fazla \u00fcr\u00fcn yeti\u015ftirme iddias\u0131yla geli\u015ftirlen geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f \u00fcr\u00fcnler de hem g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi hem de g\u0131da g\u00fcvencesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi bir tehdit olu\u015fturuyor. Hibrit ve laboratuvar ortam\u0131nda \u00fcretilen GDO\u2019lar do\u011fadaki gen kayna\u011f\u0131m\u0131z olan yerli\/yabani \u0131rklarla tozlanarak biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve ekosistemi tehdit ediyor. \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve ekosistem\/do\u011fa \u00fczerindeki olas\u0131 etkileri, uzun y\u0131llara dayanan ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lmadan kullan\u0131ma sunulan GDO\u2019lu tohumlarla d\u00fcnyam\u0131z ve insanl\u0131k, r\u0131zas\u0131 olmadan denek olarak kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Tar\u0131msal \u00fcretimde y\u00fczde 16\u2019l\u0131k bir azalmaya yol a\u00e7aca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen iklim de\u011fi\u015fiklikleri; dayan\u0131kl\u0131 yerel tohumlar yerine verimlilik ad\u0131na kullan\u0131lan, ancak sadece tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131 ve suni g\u00fcbrelerin deste\u011fiyle meyve verebilen hibrid tohumlar; do\u011fan\u0131n i\u015fleyi\u015fini g\u00f6zlemleyerek hareket eden k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli, geleneksel \u00e7iftlik modellerinin giderek yok olmas\u0131 da g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin \u00f6n\u00fcndeki tehditler aras\u0131nda…<\/p>\n

G\u0131da t\u00fcketimi n\u00fcfustan h\u0131zl\u0131 art\u0131yor<\/strong><\/p>\n

\u0130nsan\u0131n iflah olmaz i\u015ftah\u0131 sonucu, g\u0131daym\u0131\u015f gibi g\u00f6sterilen \u00fcr\u00fcnler raflar\u0131 doldururken, ger\u00e7ek g\u0131daya ula\u015f\u0131m giderek zorla\u015f\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmalar daha fazla g\u0131daya gereksinim duymam\u0131z\u0131n tek nedeninin n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. D\u00fcnya genelinde -\u00f6zellikle de \u00c7in ve Hindistan’da ya\u015fanan refah art\u0131\u015f\u0131yla- et, s\u00fct ve yumurtaya y\u00f6nelik artan talep paralelinde, daha fazla b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan, domuz ve tavu\u011fu beslemek \u00fczere, daha fazla m\u0131s\u0131r ve soya fasulyesi yeti\u015ftirme bask\u0131s\u0131 da art\u0131yor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de de hayvansal protein talebi n\u00fcfusa oranla daha h\u0131zl\u0131 art\u0131yor. T\u00fcrkiye \u0130statistik Kurumu verilerine g\u00f6re, 2002\u2019de 420 bin ton k\u0131rm\u0131z\u0131 et \u00fcretilirken, 2013\u2019te bu say\u0131 996 bin tona y\u00fckseldi. T\u00fcrkiye n\u00fcfusunun 2002\u2019de 65 milyonken, 2013\u2019te 77 milyona ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, et \u00fcretiminin n\u00fcfusa g\u00f6re ciddi bir art\u0131\u015f g\u00f6sterdi\u011fi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. 11 y\u0131lda et \u00fcretimi y\u00fczde 100\u2019den fazla art\u0131\u015f g\u00f6sterirken, n\u00fcfus sadece y\u00fczde 18 artt\u0131.<\/p>\n

Bir yanda daha fazla kimyasal, hibrid tohumlar, GDO\u2019lar ve katk\u0131 maddeleri ile daha fazla g\u0131da \u00fcretimi destekleniyor, di\u011fer yanda her y\u0131l 1,3 milyar ton g\u0131da israf ediliyor. Bu israf nedeniyle ekili tar\u0131m arazilerinin y\u00fczde 28\u2019inde yap\u0131lan tar\u0131m bo\u015fa gidiyor. T\u00fcrkiye\u2019de de durum farkl\u0131 de\u011fil. \u00dclkemizde t\u00fcketilen sebze ve meyvenin yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte biri, t\u00fcketim merkezlerine ula\u015famadan zayi oluyor.<\/p>\n

National Geographic dergisinde yay\u0131mlanan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, bu t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla devam edersek, n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ve daha zengin beslenme tarzlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu \u00e7ifte darbe sonucu, 2050 y\u0131l\u0131na kadar, yeti\u015ftirdi\u011fimiz ekin miktar\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k iki kat\u0131na \u00e7\u0131karmam\u0131z gerekecek.<\/p>\n

Sorunun daha fazla yiyecek \u00fcretmek olmad\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2r. FAO\u2019nun da belirtti\u011fi gibi, a\u00e7l\u0131k ya da yetersiz beslenmenin nedeni, g\u0131da \u00fcretiminin miktar\u0131yla ilgili de\u011fil. Sorun, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z, g\u0131dan\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve \u00fcretilenlerin \u00e7ok ama ger\u00e7ek g\u0131da olmamas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Raflar\u0131n besleyicilikten uzak yiyeceklerle dolu olmas\u0131, ne g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini ne de yetersiz beslenme sorununu hafifletiyor. \u00dcstelik daha fazla yiyecek \u00fcretme tela\u015f\u0131 daha fazla kimyasal, daha fazla kirli toprak ve su anlam\u0131na geliyor \u2013ki bu da g\u0131da \u00fcretiminin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir sorun te\u015fkil ediyor.<\/p>\n

Ger\u00e7ek g\u0131daya eri\u015fmek l\u00fcks de\u011fil hak!<\/strong><\/p>\n

Sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irerek g\u0131da \u00fcretim ve eri\u015fim stratejilerini de\u011fi\u015ftirmemizde sakl\u0131. \u0130breyi daha fazla g\u0131da \u00fcretiminden, g\u00fcvenli g\u0131da \u00fcretimine d\u00f6nd\u00fcrmek gerekiyor.<\/p>\n

Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc sa\u011flamak elbette kolay de\u011fil. Yine de art\u0131k bir sanayi ve m\u00fchendislik alan\u0131 olan g\u0131dan\u0131n, zararl\u0131 kimyasallar, katk\u0131 maddeleri ve i\u015flemlerden ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131p, g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanarak sofralar\u0131m\u0131za ula\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn…<\/p>\n

\"\"<\/a>\u00dcstelik san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine do\u011fal \u00fcr\u00fcnlerin maliyeti konvansiyonel \u00fcr\u00fcnlerden daha d\u00fc\u015f\u00fck ve ger\u00e7ek g\u0131daya eri\u015fmek bir l\u00fcks de\u011fil bir hak…<\/p>\n

\u201cEkolojik g\u0131da daha pahal\u0131\u201d s\u00f6ylemleri ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tm\u0131yor. Evet, do\u011fa dostu y\u00f6ntemlerle \u00fcretilen g\u0131dalar\u0131n parasal maliyeti (\u00fcretim azl\u0131\u011f\u0131, emek yo\u011fun \u00fcretim, depolama, lojistik maliyetler vs nedeniyle) y\u00fcksek olabilir. Ancak parasal olarak \u00f6l\u00e7\u00fclebilen maliyetler b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131y\u0131 da beraberinde getiriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7evresel maliyetler, etiketlere yans\u0131m\u0131yor.<\/p>\n

Konvansiyonel olarak yeti\u015ftirilen \u00fcr\u00fcnlerde gerek yeti\u015ftirme, gerek depolama, gerekse i\u015fleme s\u00fcre\u00e7lerinde kullan\u0131lan kimyasallar\u0131n toprakta, suda ve canl\u0131larda neden oldu\u011fu tahribat\u0131n maliyetini kimse \u00f6demiyor. Y\u0131llarca y\u00fcksek verim almak i\u00e7in yo\u011fun tar\u0131m yap\u0131lan bir topra\u011f\u0131n fakirle\u015ferek, tar\u0131m arazisi olarak kullan\u0131lamayacak duruma gelmesinin hesab\u0131n\u0131 \u00e7ift\u00e7iden ba\u015fka kimse \u00f6demiyor. Suni g\u00fcbrelerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 su kirlili\u011fi, pestisitlerin neden oldu\u011fu biyolojik katliam ve sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n maliyetleri hesaplanamayacak denli y\u00fcksek.<\/p>\n

\u00dclkemizde sadece hayvan yemi olarak kullan\u0131m\u0131na izin verilmi\u015f olsa da, GDO\u2019lar\u0131n tozla\u015fma yoluyla biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fe verdi\u011fi zarar ve ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 sa\u011fl\u0131k risklerinin maliyetlerini hesaplayabilmek neredeyse imk\u00e2ns\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan zararlar s\u00f6z konusu.<\/p>\n

G\u0131da sistemleri yery\u00fcz\u00fcndeki toplam sera gaz\u0131 sal\u0131mlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 19-29\u2019undan sorumlu. O zaman sera gaz\u0131 sal\u0131mlar\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kurakl\u0131k ve seller nedeniyle ziyan olan tonlarca g\u0131dan\u0131n ve ortaya \u00e7\u0131kan zarar\u0131n sorumlusu da bu yayg\u0131n g\u0131da sistemleri…<\/p>\n

G\u0131dam\u0131z i\u00e7in gerekli toprak ve suyun giderek kirlenmesi; suni g\u00fcbreler, yo\u011fun hayvanc\u0131l\u0131k ve g\u0131da ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi nedenlerle iklimlerde ya\u015fanan de\u011fi\u015fikliklerin neden oldu\u011fu zararlar da g\u0131da fiyatlar\u0131na yans\u0131m\u0131yor.<\/p>\n

D\u00fcnyada t\u00fcketilen suyun y\u00fczde 75\u2019i tar\u0131mda kullan\u0131l\u0131yor. Heinrich B\u00f6ll Vakf\u0131\u2019n\u0131n Et Atlas\u0131 Raporu\u2019na g\u00f6re, bir kilo k\u0131rm\u0131z\u0131 et \u00fcretimi i\u00e7in 15 bin 455 litre su gerekiyor. Bu miktarda su; yem, ila\u00e7, kimyasal \u00fcretimi, kesim, saklama, so\u011futma ve ula\u015ft\u0131rma i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Bitkisel \u00fcretim i\u00e7in harcanan su ile ilgili veriler de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 rakamlar i\u00e7eriyor; waterfootprint.org verilerine g\u00f6re, bir kilo pirin\u00e7 i\u00e7in 3 bin 400 litre, bir kilo pamuk i\u00e7in 2 bin 700 litre, bir kilo makarna i\u00e7in 1900 litre su gerekiyor.<\/p>\n

D\u00fcnyada da durum farkl\u0131 de\u011fil. Brezilya\u2019n\u0131n Amazon b\u00f6lgesinde 1,2 milyon hektardan daha b\u00fcy\u00fck bir alan hayvan beslenmesinde kullan\u0131lan soya \u00fcretimi i\u00e7in yok edilmi\u015f durumda. Hayvan beslenmesinde kullan\u0131lan soya ve m\u0131s\u0131r tar\u0131m\u0131 i\u00e7in yak\u0131lan ormanlar\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00e7evresel y\u0131k\u0131m\u0131n maliyeti ise hesaplanamasa da iklim de\u011fi\u015fikliklerinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 maliyetlere eklenebilir.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu verileri dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ortaya \u00e7\u0131kan ger\u00e7ek \u015fu: Beslenme konusunda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tercihlerde, sadece damak keyfimiz ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in de\u011fil, gezegenin ve g\u0131dan\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in de karar veriyoruz.<\/p>\n

Verimlilik yerine onar\u0131c\u0131 tar\u0131m ve \u00e7e\u015fitlilik<\/strong><\/p>\n

N\u00fcfus artsa da d\u00fcnyada var olan tar\u0131m arazilerinde do\u011fa, iklim ve \u00e7ift\u00e7i haklar\u0131 g\u00f6zetilerek, ayn\u0131 zamanda g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanarak g\u0131da yeti\u015ftirmek ve \u00fcretmek m\u00fcmk\u00fcn. Kimyasallar\u0131n tar\u0131msal verimlili\u011fi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve bunun i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olduklar\u0131na dair iddialar ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tm\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, World Watch Magazine\u2019de yay\u0131nlanan bir ara\u015ft\u0131rma, ABD\u2019de 1950\u2019li y\u0131llarda b\u00f6ceklerin neden oldu\u011fu y\u0131ll\u0131k \u00fcr\u00fcn kayb\u0131 y\u00fczde 7-8 civar\u0131nda iken, bu oran\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde y\u00fczde 12-13\u2019ler d\u00fczeyine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. 1950\u2019li y\u0131llara k\u0131yasla, kullan\u0131lan pestisit miktar\u0131 10 misli artmas\u0131na ra\u011fmen b\u00f6cekler y\u00fcz\u00fcnden kaybedilen \u00fcr\u00fcn miktar\u0131n\u0131n iki kat\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131, pestisitlerin etkisini ya da daha do\u011fru tabirle, etkisizli\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.\"\"<\/a><\/p>\n

Her ne kadar bug\u00fcn yayg\u0131n olan konvansiyonel \u00fcretim sistemleri tersini iddia etse de, ara\u015ft\u0131rmalar ve uygulanan ekolojik y\u00f6ntemler, topra\u011f\u0131 beslemeyi ve zenginle\u015ftirmeyi temel alan onar\u0131c\u0131 tar\u0131m ile birlikte yerel \u00fcretim ve kullan\u0131mla ger\u00e7ek g\u0131daya eri\u015fimin m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. \u00dcstelik herhangi bir \u00e7evresel maliyete yol a\u00e7madan…<\/p>\n

T\u00fcrkiye Ziraat Odalar\u0131 Birli\u011fi\u2019ne g\u00f6re, sadece tar\u0131m arazilerinden her y\u0131l kaybedilen toprak miktar\u0131 500 milyon ton. Oysa konvansiyonel tar\u0131mda yabani ot \u00f6ld\u00fcc\u00fcr\u00fcler y\u00fcz\u00fcnden yok edilen yer \u00f6rt\u00fcc\u00fcler, do\u011fa dostu tar\u0131mda topra\u011f\u0131 erozyondan korumak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Yer \u00f6rt\u00fcc\u00fcler, suyun topra\u011f\u0131n verimli tabakas\u0131n\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcrmesini engelledi\u011fi gibi, topra\u011f\u0131 besleyerek iyile\u015ftiriyor. Ayr\u0131ca ekolojik tar\u0131mda zirai ila\u00e7 ve sentetik g\u00fcbrelerin kullan\u0131lmamas\u0131 da, topra\u011f\u0131n kirlenerek fakirle\u015fmesini engelliyor. Bunlar, do\u011fan\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini g\u00f6zeten y\u00f6ntemlerden sadece bir ka\u00e7\u0131.<\/p>\n

Do\u011fa dostu y\u00f6ntemlerin destekledi\u011fi, \u00e7e\u015fitlili\u011fin yo\u011fun oldu\u011fu tar\u0131m alanlar\u0131nda verimlilik, konvansiyonel \u00fcretimin destekledi\u011fi monok\u00fclt\u00fcr ekim yap\u0131lan tar\u0131m alanlar\u0131ndaki verimlilikten y\u00fczde 100 daha fazla. Rodale Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 30 y\u0131l s\u00fcresince yapt\u0131\u011f\u0131 denemeler, toprak s\u00fcr\u00fclmeden yap\u0131lan \u00fcretimde ekolojik tar\u0131m ile konvansiyonel tar\u0131m aras\u0131nda bir verim fark\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. \u00dcstelik do\u011fa dostu y\u00f6ntemlerle \u00fcretilen g\u0131dalar konvansiyonele g\u00f6re daha besleyici. Food Standarts Agency verilerine g\u00f6re ekolojik g\u0131dalarda protein y\u00fczde 12,7; beta-karoten y\u00fczde 53,6; \u00e7inko y\u00fczde 11,3 daha fazla. AB verilerine g\u00f6re, ekolojik ye\u015fil sebze ve meyvelerdeki C vitamini y\u00fczde 90 daha y\u00fcksek.<\/p>\n

Konvansiyonel \u00fcretimde verimlili\u011fin ve n\u00fcfusun beslenmesi i\u00e7in tar\u0131m arazilerinin artmas\u0131 gerekti\u011fi iddia edilirken, T\u00fcrkiye\u2019de verimli baz\u0131 tar\u0131m arazilerinin tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131na izin verilebiliyor. T\u00dc\u0130K verileri, T\u00fcrkiye\u2019nin 18 y\u0131lda, i\u015flenen tar\u0131m alan\u0131n\u0131n 3 milyon hektar\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini g\u00f6steriyor. Hayvanlara GDO\u2019lu yem yedirmek yerine, otlayabilece\u011fi y\u00fczbinlerce hektar mera arazisinde ise i\u015flemeli tar\u0131m yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Do\u011fa dostu \u00fcreticiyi destekleyen t\u00fcreticiler<\/strong><\/p>\n

Tar\u0131m politikalar\u0131n\u0131n, \u00e7evresel maliyetlerin g\u00f6zetildi\u011fi ve do\u011fan\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 do\u011fa dostu y\u00f6ntemlere do\u011fru evrilmesinde, \u00fcreticiler kadar t\u00fcketicilere de sorumluluk d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n

G\u0131da g\u00fcvenli\u011fi \u00fczerindeki tehditler artt\u0131k\u00e7a ger\u00e7ek g\u0131daya ula\u015fma yolundaki \u00e7abalar da art\u0131yor. \u00dcretiminde do\u011fan\u0131n i\u015fleyi\u015fini g\u00f6zlemleyerek hareket eden, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli, geleneksel \u00e7iftlik modellerini desteklemek g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynuyor. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkiye\u2019de 1999 y\u0131l\u0131nda ekolojik g\u0131dalar sadece birka\u00e7 do\u011fal \u00fcr\u00fcn d\u00fckk\u00e2n\u0131nda bulunabiliyordu. Aradan ge\u00e7en 20 y\u0131lda do\u011fal \u00fcr\u00fcn d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 onlarla ifade edilirken, bu \u00fcr\u00fcnler marketlerden, internetten veya say\u0131s\u0131 giderek artan ekolojik pazarlardan edinilebiliyor.<\/p>\n

Yan\u0131 s\u0131ra toprakla daha yak\u0131n olmak ve g\u0131das\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de olsa kendi yeti\u015ftirmek isteyenler, balkon ya da hobi bah\u00e7elerinde k\u00fc\u00e7\u00fck bostanlar kuruyor. B\u00fcy\u00fck kentlerin yak\u0131nlar\u0131nda halen k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apta \u00e7ift\u00e7ilik yapanlarla anla\u015fan kentliler, \u00e7ift\u00e7ileri destekleyen organizasyonlar kurarak g\u0131das\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc bu \u00e7iftliklerden temin ediyor.<\/p>\n

Ya da do\u011fa dostu \u00fcretim yapan \u00e7iftliklerin yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 sipari\u015f listelerinden ger\u00e7ek g\u0131daya ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Do\u011fa dostu yerel \u00fcr\u00fcn \u00fcreticilerini do\u011frudan destekleyen modelleri hayata ge\u00e7irerek t\u00fcketicilikten t\u00fcreticili\u011fe ge\u00e7i\u015f m\u00fcmk\u00fcn. Ancak mutfa\u011f\u0131m\u0131za giren her \u00fcr\u00fcn\u00fc bu \u00e7iftlik ya da \u00fcreticilerden edinmek herkes i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir. \u00dcr\u00fcnlerin etiketini do\u011fru okumak, i\u00e7inde ne oldu\u011funu anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yiyeceklerden uzak durmak ve olabildi\u011fince evde \u00fcretmek de g\u0131dam\u0131z\u0131n g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli.<\/p>\n

Ne yedi\u011fini bilme hakk\u0131<\/strong><\/p>\n

G\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yeterli miktarda besleyici g\u0131dan\u0131n, herkes i\u00e7in ve her yerde, fiziksel ve ekonomik olarak eri\u015filebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak gerekiyor. G\u0131da \u00fcretimine dair bilgiler bize, ekosisteme ve sa\u011fl\u0131\u011fa dair maliyetleri de hesaba katarak, g\u0131dan\u0131n ger\u00e7ek maliyetleri hakk\u0131nda daha fazla \u015fey \u00f6\u011frenmemiz gerekti\u011fini hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n

Bu maliyetlerin fark\u0131nda olan ki\u015fi, kurulu\u015f ve topluluklar g\u0131da \u00fcretimi, da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve t\u00fcketiminde ekolojik, adil, yerel ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 sistemler olu\u015fturarak, s\u00f6z konusu \u00e7evresel ve sosyal maliyetleri azaltabilecek \u00f6rnekler olu\u015fturuyor. Tohumdan hasada, hasattan son kullan\u0131c\u0131ya ula\u015f\u0131ncaya kadar canl\u0131 ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131 kimyasallar\u0131n kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 do\u011fa dostu y\u00f6ntemler, g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131nda ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenme yolunda f\u0131rsatlar sunarken, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7inin ge\u00e7im standartlar\u0131n\u0131n y\u00fckseltilmesini de sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

Ne yedi\u011fimizi bilmeye hakk\u0131m\u0131z var!<\/p>\n

E\u011fer g\u0131day\u0131 kendimiz \u00fcretmiyorsak, uzun s\u00fcre dayanabilenler yerine taze olanlar\u0131, kayna\u011f\u0131n\u0131 ve do\u011fa dostu y\u00f6ntemlerle \u00fcretildi\u011fini bildiklerimizi se\u00e7mek, bizi ger\u00e7ek g\u0131daya g\u00f6t\u00fcren en g\u00fcvenli yollar.<\/p>\n

H\u00e2l\u00e2 se\u00e7me \u015fans\u0131m\u0131z var ve se\u00e7imlerimiz gelece\u011fimizi belirliyor…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yaz\u0131: Oya Ayman G\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yeterli miktarda besleyici g\u0131dan\u0131n, herkes i\u00e7in ve herDevam\u0131<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":491,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-346","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/346","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=346"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/346\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":616,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/346\/revisions\/616"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=346"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=346"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}