{"id":393,"date":"2018-05-17T12:54:40","date_gmt":"2018-05-17T09:54:40","guid":{"rendered":"http:\/\/gidatopluluklari.org\/?p=393"},"modified":"2018-05-24T13:00:13","modified_gmt":"2018-05-24T10:00:13","slug":"gida-guvenligi-ve-bagimsizliginda-tohum-cikmazi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/?p=393","title":{"rendered":"GIDA G\u00dcVENL\u0130\u011e\u0130 VE BA\u011eIMSIZLI\u011eINDA TOHUM \u00c7IKMAZI"},"content":{"rendered":"

Yaz\u0131: Mehmet G\u00fcrmen<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130nsanl\u0131k, teknolojiyi bilime de\u011fil, bilimi teknolojiye ve ilgili sekt\u00f6rlere hizmet eder \u015fekilde konumland\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan beri k\u0131s\u0131r bir kriz i\u00e7inde. \u201cG\u0131da\u201d, \u201ctoprak\u201d ve \u00e7ok telaffuz edilmese de en gizli ve en temel bile\u015fen olan \u201ctohum\u201d, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sorunundaki anahtar kelimelerden baz\u0131lar\u0131…<\/p>\n

Verimli tohum ihtiyac\u0131<\/strong><\/p>\n

1940’l\u0131 y\u0131llarda d\u00fcnyay\u0131 beslemek amac\u0131yla tar\u0131m politikalar\u0131n\u0131n mekanize edilmesi, verimin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve tar\u0131msal arazilerin end\u00fcstriyel \u00f6l\u00e7ekte i\u015flenmesi ve i\u015fletilmesi i\u00e7in at\u0131lan sanayi ad\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131, y\u00fcksek verimli tohum \u00e7e\u015fitlerinin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar ve \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olu\u015fturuyordu.\u00a0 Verimli bu\u011fday \u00e7e\u015fitleri ile ba\u015flayan de\u011fi\u015fim; Meksika’dan sonra 1950 ve 1960’larda t\u00fcm d\u00fcnyaya ihra\u00e7 edilen bir tar\u0131m politikas\u0131 haline gelmi\u015fti. S\u00f6z konusu geli\u015fmeleri; bir\u00e7ok devlet organ\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Rockefeller ve Ford aileleri de 1963 y\u0131l\u0131nda \u201cUluslararas\u0131 M\u0131s\u0131r ve Bu\u011fday Geli\u015ftirme Merkezi (CIMMYT)\u201dnin kurulu\u015funu fonlayarak desteklemi\u015flerdi. Bu de\u011fi\u015fen d\u00fczende insan ve hayvan g\u00fcc\u00fc ile do\u011fal girdilere dayal\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00fcretim modelinin yerine; petrole dayal\u0131, her ad\u0131m\u0131nda makinalar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, sentetik kimyasal g\u00fcbre, sistemik sentetik ila\u00e7lar ve en \u00f6nemlisi, \u0131slah edilmi\u015f ticari tohumluklar\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ele alan yeni bir anlay\u0131\u015f ortaya koyulmu\u015ftu. Tohumlar s\u00fcrekli olarak \u201cbirim alanda elde edilen \u00fcr\u00fcn\u00fcn tonaj\u0131\u201d \u00fczerinden birbiri ile rekabete konu ediliyordu.<\/p>\n

\u00dcretici \u0131slah\u0131<\/strong><\/p>\n

T\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi, kurulu\u015fundan beri ABD’deki \u00fcreticiler (bilge tar\u0131mc\u0131 olan yerliler de dahil) bir t\u00fcr “kat\u0131l\u0131mc\u0131 \u0131slah\u00e7\u0131” durumunda oldular. Bu s\u00fcregelmi\u015f olan kat\u0131l\u0131mc\u0131 \u0131slah kazan\u0131mlar\u0131 modern anlamdaki bilimsel \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturuyordu ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalara haz\u0131r bir kaynak olarak \"\"<\/a>sunulmu\u015ftu. \u00c7\u00fcnk\u00fc yerel tohumlar\u0131n farkl\u0131 co\u011frafyalara, toprak yap\u0131lar\u0131na, iklimlere, hastal\u0131klara ve k\u00fclt\u00fcrlere adaptasyonu, diren\u00e7 g\u00f6stermesi ve evrilmesi zaman alan ve kontrol \/ g\u00f6zlem gerektiren de\u011fi\u015fimlerdi. \u00c7ift\u00e7iler, kendi tohumunun gelece\u011fini korumak ad\u0131na s\u00fcrekli olarak, en sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve verimli tohumlardan tohumluk ay\u0131rarak ve bu se\u00e7ilmi\u015f tohumlar\u0131 bir sonraki sezon ekmeye devam ederek, tohumdaki genetik de\u011fi\u015fim ve adaptasyon s\u00fcrecine b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flad\u0131lar.<\/p>\n

Tohum \u00e7e\u015fitleri ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tar\u0131m hayat\u0131na ge\u00e7ti\u011fi g\u00fcn\u00fcn \u00f6ncesinden beri do\u011fada tohumlar var ancak bu d\u00f6nemden sonra se\u00e7ici \u0131slah ile sadece fayda getiren, dayan\u0131kl\u0131 ve verimli t\u00fcrler se\u00e7ilerek, ekilerek ve \u00e7o\u011falt\u0131larak bir \u00e7ift\u00e7i \u0131slah\u0131 d\u00f6nemi ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Do\u011fadaki a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131, yay\u0131l\u0131m\u0131 ve de\u011fi\u015fimi halen devam eden nitelikte ve yerel \u015fartlara adapte olmu\u015f; o b\u00f6lgede uzun s\u00fcredir tar\u0131m\u0131 yap\u0131lan tohumlara yerel tohum, k\u00f6y \u00e7e\u015fidi, k\u00f6y pop\u00fclasyonu, atal\u0131k tohum vb. isimler veriliyor. Bu tohumlardan elde edilen \u00fcr\u00fcnler ayn\u0131 hasat sezonu i\u00e7inde \u015fekil, renk, koku, tat vb. \u00f6zelliklerinde farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6steriyor. Yerel tohumlar; bulundu\u011fu ortamdaki hastal\u0131k, zararl\u0131lar ve co\u011frafi ko\u015fullara g\u00f6re evrilmekte olan bilge ve diren\u00e7li tohumlar. S\u00f6z konusu genetik ge\u00e7mi\u015fin g\u00fcc\u00fcyle birlikte bu tohumlar\u0131n -o \u00fcretim sezonunda toprakta az besin varsa veya bir sele maruz kalsa bile- hayatta kalma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek. S\u00fcrekli olarak bu t\u00fcr olumsuzluklardan hayatta kalan tohumlar\u0131 se\u00e7erek devam eden \u00e7ift\u00e7iler, ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne bu biyogenetik miras\u0131n olu\u015fmas\u0131na \u00f6nemli katk\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

Tohum firmalar\u0131n\u0131n; ayn\u0131 bitki familyas\u0131ndan iki \u00e7e\u015fidi se\u00e7erek ve bu \u00e7e\u015fitlerin \u00f6zelliklerini birle\u015ftirerek elde ettikleri \u00e7e\u015fitlere \u201cmelez \u00e7e\u015fitler\u201d ad\u0131 veriliyor. Yerel tohumlardaki do\u011fal melezlemenin aksine bu melezleme s\u00fcrecinde kontroll\u00fc ortamlarda el ile m\u00fcdahale ve yo\u011fun denetim\/g\u00f6zetim gerekiyor. Melezleme sonucu elde edilen yeni \u00e7e\u015fit, ana ve babas\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131makla beraber; genetik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n do\u011fas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, bir sonraki sene tohumu ayr\u0131larak tekrar ekildi\u011finde ayn\u0131 \u00f6zellikleri g\u00f6stermek yerine, anaya veya babaya geri d\u00f6nme potansiyeli ta\u015f\u0131yor. S\u00f6z konusu yeni \u00e7e\u015fidin melezleme sonras\u0131 nesillerde \u0131slah edilerek standart ve ari bir yap\u0131ya kavu\u015fturulmas\u0131 durumunda ise bahsi ge\u00e7en geriye d\u00f6n\u00fc\u015f riski azal\u0131yor ancak kontrols\u00fcz tar\u0131mda; ayn\u0131 veya yak\u0131n arazilerde ayn\u0131 familyadan di\u011fer t\u00fcrlerle tozla\u015f\u0131p, istenmeyen bir t\u00fcre do\u011fru melezlenmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek.<\/p>\n

Tohum firmalar\u0131 genellikle verimli melezi elde ettikleri ilk sene, tohumu ana ve baban\u0131n \u00f6zelliklerinden uzakla\u015fmas\u0131 i\u00e7in bir standardizasyon s\u00fcrecine sokmadan ve bu i\u015fleme kaynak ay\u0131rmadan sat\u0131\u015fa sunmay\u0131 tercih ediyor. Bu tohumlara F1-Hibrit ad\u0131 veriliyor. \u00c7ift\u00e7i de \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck arazilerde bu tohumun kar\u0131\u015f\u0131p a\u00e7\u0131l\u0131m g\u00f6stermesi riski ile beraber, istenmeyen \u00fcr\u00fcn ve d\u00fc\u015f\u00fck verim risklerini g\u00f6ze almad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, her sene yerel tohumu \u00fcr\u00fcn\u00fcn en iyisinden se\u00e7ip ay\u0131rmak yerine, s\u0131f\u0131rdan tohum sat\u0131n almak i\u00e7in tohum firmalar\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131yor. Bu durumda; hangi tohumun ekilece\u011fini, tohumun sat\u0131\u015f fiyat\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131n\u0131, hangi tohum i\u00e7in hangi d\u00f6nemde hangi sentetik ila\u00e7 ve g\u00fcbrelerin kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini tohum firmas\u0131n\u0131n karar\u0131na b\u0131rak\u0131yor; ki i\u015fte tam da bu noktada g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tehlikeye giriyor.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na dair tehditlerin d\u0131\u015f\u0131nda bir di\u011fer bilinmez ve b\u00fcy\u00fck risk de; patentlenerek fikri m\u00fclkiyet yasalar\u0131 ile korunan geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f organizmalar (GDO) i\u00e7eren tohumlar ile bu tohumlar\u0131n ihtiyac\u0131 olan, o geli\u015ftirilen \u00e7e\u015fide \u00f6zg\u00fc kimyasal ila\u00e7lar ve g\u00fcbreler b\u00fct\u00fcn\u00fc. Bu zorunlu bile\u015fenlerin t\u00fcm\u00fc, \u00e7ift\u00e7i \u00fczerinde tohumdan ilaca kadar mecburi bir ekonomik ve politik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yarat\u0131yor. Bu sene paketi 10 liraya sat\u0131n al\u0131nabilen bir domates tohumunun bir sonraki sene t\u00fcm firmalarda s\u00f6zbirli\u011fi yap\u0131larak 500 lira fiyatla sat\u0131\u015fa sunulmayaca\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcvencesini kim verebilir?<\/p>\n

ABD’de yasal durum<\/strong><\/p>\n

1930 y\u0131l\u0131nda ABD’de kongreden ge\u00e7en \u201cBitki Patent Kanunu (Plant Patent Act)\u201d ile \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen t\u00fcm \u0131slah ve tescil i\u015flemleri patent korumas\u0131 alt\u0131na al\u0131narak bir ticari meta haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. S\u00f6z konusu 40 sene i\u00e7erisinde \u00e7ift\u00e7ilerden gelen bask\u0131larla 1970 y\u0131l\u0131nda kabul edilen \u201cBitki \u00c7e\u015fitlili\u011fi Koruma Kanunu (Plant Variety Protection Act)\u201d ile ABD tar\u0131m birimi USDA; \u0131slah\u00e7\u0131 kurum ve kurulu\u015flara; \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 tohum \u00e7e\u015fitleri ile ilgili 18 ila 20 y\u0131l s\u00fcreyle ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 pazarlama ve ticari faaliyetle ilgili haklara sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Ancak bu kanunun iki \u00f6zel maddesi ile, ticari \u0131slah\u00e7\u0131lar ile \u00e7ift\u00e7iler aras\u0131ndaki gerilimin bir \u00f6l\u00e7\u00fcde dengeye kavu\u015fmas\u0131 hedeflendi:<\/p>\n

1- \u00c7ift\u00e7iler kendi \u00fcretimleri i\u00e7in tohum alma ve saklama haklar\u0131na sahiptir.<\/p>\n

2- Patentli \u00e7e\u015fitlerin akademik ara\u015ft\u0131rmalarda kullan\u0131lmas\u0131na izin verilir.<\/p>\n

Bu kanun sayesinde, tarihte tohumlar\u0131n ger\u00e7ek hamisi olan \u00e7ift\u00e7iler; kendi \u00fcretimi i\u00e7in tohumluk ay\u0131rman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kendi tohumlar\u0131n\u0131n verimini art\u0131rmak i\u00e7in \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na da devam edebildiler. Ancak 1970 y\u0131l\u0131nda kanunda verilen; \u201c\u00e7ift\u00e7inin bu tohumlar\u0131 ba\u015fka \u00fcreticilere pazarlayabilmesi hakk\u0131\u201d; 1994 y\u0131l\u0131nda kanuna yap\u0131lan bir ilave d\u00fczenleme ile kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve s\u00f6z konusu tohumlar\u0131n \u00e7ift\u00e7iler aras\u0131ndaki ticareti engellendi. Bu kanun ayn\u0131 zamanda tohum \u0131slah\u00e7\u0131s\u0131 firmalara; tohumun di\u011fer rakip firmalar taraf\u0131ndan \u00e7o\u011falt\u0131l\u0131p \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131lamamas\u0131 g\u00fcvencesini ve ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131rd\u0131.<\/p>\n

S\u00f6z konusu ayr\u0131cal\u0131klarla tatmin olmayan \u00f6zel sekt\u00f6r; pozisyonunu ve g\u0131da \u00fczerindeki h\u00e2kimiyetini per\u00e7inle\u015ftirmek ad\u0131na agresifle\u015fti ve son y\u0131llarda kurulan b\u00fcy\u00fck sermayeli firmalar ile g\u0131da ve tohum \u00fczerine tam bir h\u00e2kimiyete kavu\u015fmak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn ad\u0131mlar\u0131 att\u0131. Bu ad\u0131mlar s\u0131ras\u0131nda; \u00f6zellikle geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f organizmalar ve di\u011fer y\u00fcksek verimli bitki \u00e7e\u015fitleri \u00fczerinde s\u00f6z sahibi olma ve ara\u015ft\u0131rma yapman\u0131n bir \u201cbulu\u015f\u201d niteli\u011finde oldu\u011funu kamuoyunda yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmaya ve pozisyonlar\u0131na itibar katmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu sayede de asl\u0131nda sadece teknolojik bulu\u015flar ve yenilikler i\u00e7in verilen \u201cBulu\u015f Patenti\u201dnin tohumlar i\u00e7in de verilmesini talep etmeye ba\u015flad\u0131lar ancak ABD kongresi; bulu\u015f patentinin bitki ve tohumlara uygulanamayaca\u011f\u0131 karar\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n

2013 y\u0131l\u0131 itibariyle d\u00fcnyadaki tescilli\/patentli tohumlar\u0131n\u00a0 y\u00fczde 53’\u00fc \u00fc\u00e7 firman\u0131n tekelinde bulunuyor. D\u00fcnyadaki tohum piyasas\u0131n\u0131n y\u00fczde 73’\u00fcn\u00fc on firma kontrol ediyor. [1]<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

T\u00fcrkiye’de yasal durum<\/strong><\/p>\n

2006 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan 5553 say\u0131l\u0131 Tohumculuk Kanunu ile; ABD’de 1930-1994 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan t\u00fcm hukuki de\u011fi\u015fimler T\u00fcrkiye’de tek bir kanun ile bir seferde tesis edildi.<\/p>\n

S\u00f6z konusu kanun ile, binlerce y\u0131ld\u0131r bu topraklarda \u00f6zg\u00fcr olarak \u00fcretilen; bakanl\u0131\u011f\u0131n listesinde kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmam\u0131\u015f k\u00f6y \u00e7e\u015fitlerinin ticari tohumluk olarak \u00fcretilmesi yasakland\u0131. Kanunu yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu \u00e7e\u015fitlerin bakanl\u0131k envanterine kaydedilmesi ve sonras\u0131nda da yeni \u00e7e\u015fitlerde ana-baba yani gen kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lmak \u00fczere firmalar, kurumlarca \u0131slah\u0131na izin verilmesi ve sonras\u0131nda elde edilen yeni \u00e7e\u015fitlerin o t\u00fczel ki\u015fili\u011fin ad\u0131na tescil edilmesi \u00fczerine ony\u0131llard\u0131r geli\u015ftirilen global politikalar\u0131n son yasal ayaklar\u0131ndan biri olarak hayata ge\u00e7irildi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bu durum; \u00e7ift\u00e7ilerin ticari ama\u00e7la tohumluk \u00fcretmesini engellemenin yan\u0131 s\u0131ra yerel tohum ticaretini de yasaklad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, g\u0131da egemenli\u011finin, t\u0131pk\u0131 ABD’de oldu\u011fu gibi firmalar\u0131n eline ge\u00e7mesi i\u00e7in zemin haz\u0131rlad\u0131. S\u00f6z konusu kanun; \u00e7ift\u00e7ilerin yerel tohumlar\u0131 yaln\u0131zca kendileri aras\u0131nda ve kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmak \u00fczere ve miktarda veya deneme \u00fcretimi ama\u00e7l\u0131 takas edebilmesine izin veriyor. [2]<\/p>\n

\u00c7e\u015fitlilik azal\u0131yor<\/strong><\/p>\n

Yerel \u00e7e\u015fitlerin firmalar\u0131n kontrol\u00fcne ge\u00e7ti\u011fi son y\u00fczy\u0131lda maalesef biyo\u00e7e\u015fitlilik ad\u0131na insanl\u0131\u011f\u0131n ve t\u00fcm do\u011fan\u0131n \u00e7ok ciddi kay\u0131plar\u0131 oldu. Ticari \u0131slah zihniyeti ve tohuma bir patent\/bulu\u015f metas\u0131 olarak bakan politikalar; verimli olmayan t\u00fcrlerin \u0131slah\u0131 ve devam\u0131 ile u\u011fra\u015fmay\u0131p s\u00f6z konusu nesillerin sona ermesine dolayl\u0131 olarak neden oldular. \u00d6rne\u011fin; 1903 y\u0131l\u0131nda ABD’de toplam 544 farkl\u0131 t\u00fcrde lahana varken; bug\u00fcn bu say\u0131 yaln\u0131zca 28. Yine ayn\u0131 \u015fekilde m\u0131s\u0131r \u00e7e\u015fitleri bu d\u00f6nemde 307’den 12’ye inmi\u015f durumda.\u00a0 Kabak 341’den 40’a; domates 408’den 79’a indi. [3]<\/p>\n

\"\"<\/a>Bug\u00fcnk\u00fc durumda b\u00fcy\u00fck \u00fcreticilerin tamam\u0131; k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerin veya aile \u00e7ift\u00e7ilerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu (neredeyse tamam\u0131), piyasada kalabilmek i\u00e7in verimlilikten vazge\u00e7ebilme \u015fanslar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fiyle, en verimli t\u00fcrlerin pe\u015finde giderek yerel tohumlar\u0131n\u0131 kaybetti veya kaybetme s\u00fcrecinde. S\u00f6z konusu olumsuz gidi\u015fte bir umut ise; yerel tohumun yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 amac\u0131yla bu konunun savunuculu\u011funa soyunarak ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7ok say\u0131da grup, sivil toplum kurulu\u015fu, yerel y\u00f6netim ve inisiyatif; s\u00fcrekli olarak farkl\u0131 co\u011frafyalarda tohum takas etkinlikleri d\u00fczenliyorlar. Ancak bu \u015fenliklere kat\u0131lanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun \u00e7ift\u00e7iler de\u011fil, belirli bir entelekt\u00fcel birikimde ve durumun aciliyetinin fark\u0131nda olan \u015fehir k\u00f6kenli insanlar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde; s\u00f6z konusu kaybolu\u015fun devam edece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Ancak sonradan \u00e7ift\u00e7ili\u011fe giren\/girecek olan bilin\u00e7li \u00fcreticilerle ve bu \u00fcr\u00fcnlerin yerelde pazarlanabilece\u011fi g\u0131da topluluklar\u0131na ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fi ihtimalini de unutmamak gerek.<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr tohumlu g\u00fcnlerin umuduyla…<\/p>\n

[1] ETC Group, Who will control the Green Economy? (Ottowa: ETC Group, December 2011), 22<\/h6>\n
[2] http:\/\/www.resmigazete.gov.tr\/eskiler\/2006\/11\/20061108-1.htm<\/h6>\n
[3] Uluslararas\u0131 K\u0131rsal Geli\u015fim Vakf\u0131 (RAFI)<\/h6>\n
Foto\u011fraflar: Bu\u011fday Ar\u015fivi,\u00a0www.gdoyahayir.net<\/h6>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yaz\u0131: Mehmet G\u00fcrmen   \u0130nsanl\u0131k, teknolojiyi bilime de\u011fil, bilimi teknolojiye ve ilgili sekt\u00f6rlere hizmet ederDevam\u0131<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":401,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-393","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/393","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=393"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/393\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":505,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/393\/revisions\/505"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gidatopluluklari.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}